Endüstriyel makinelerin bakım ve revizyon süreçlerinde ihtiyaç duyulan parçaların tamamını hazır olarak temin etmek her zaman mümkün olmayabilir. Özellikle uzun süredir kullanılan, üretimden kalkmış veya zaman içerisinde modifiye edilmiş makinelerde standart yedek parçalara ulaşmak zorlaşabilir.
Bu durumlarda bakımın tamamlanabilmesi için ölçüye göre özel parça imalatı gerekebilir.
Torna ve talaşlı imalat çalışmaları bu noktada yalnızca ayrı bir üretim hizmeti değil, makine bakım ve revizyon süreçlerini tamamlayan teknik bir çözüm haline gelir.
Hangi durumlarda özel parça imalatına ihtiyaç duyulur?
Bir makinedeki parçanın yenisini satın almak genellikle ilk tercih olabilir. Ancak bazı durumlarda bu mümkün değildir.
Özel imalat ihtiyacının ortaya çıktığı yaygın durumlar arasında şunlar bulunur:
- parçanın artık üretilmemesi,
- makine üreticisinin faaliyet göstermemesi,
- orijinal parçanın teslim süresinin çok uzun olması,
- makinenin zaman içerisinde modifiye edilmiş olması,
- standart parçanın mevcut sisteme uygun olmaması,
- parçanın ölçülerinin özel olması.
Bu gibi durumlarda mevcut parçanın teknik özellikleri değerlendirilerek yeniden üretim seçeneği gündeme gelebilir.
Aşınmış parçanın doğrudan kopyalanması yeterli olmayabilir
Özel parça imalatında dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri ölçülendirmedir.
Uzun süre kullanılmış bir parça aşınmış olabilir. Bu nedenle mevcut parçanın ölçülerinin doğrudan kopyalanması yeni parçanın da hatalı ölçülerde üretilmesine neden olabilir.
Örneğin yıllarca çalışan bir burç veya mil yüzeyinde aşınma oluşmuşsa mevcut ölçü artık parçanın ilk üretildiği ölçü olmayabilir.
Bu nedenle yalnızca parçanın kendisi değil, parçanın çalıştığı karşı yüzey ve bağlantılı mekanizma da değerlendirilmelidir.
Torna imalatı bakım süreçlerinde nasıl kullanılır?
Torna tezgâhları özellikle dönel geometrilere sahip makine parçalarının üretiminde kullanılabilir.
Bakım ve revizyon çalışmalarında torna ile üretilebilecek parçalar makinenin yapısına göre değişmekle birlikte şu tür bileşenleri içerebilir:
- miller,
- burçlar,
- pimler,
- ara parçalar,
- yataklama elemanları,
- bağlantı parçaları,
- özel çap ve ölçülerde mekanik bileşenler.
Burada önemli olan parçanın yalnızca geometrisinin değil, çalışma koşullarının da doğru değerlendirilmesidir.
Malzeme seçimi neden önemlidir?
Aynı ölçülerde üretilen iki parça farklı malzemelerden üretildiğinde tamamen farklı çalışma özelliklerine sahip olabilir.
Parçanın maruz kaldığı:
- yük,
- sürtünme,
- sıcaklık,
- darbe,
- çalışma hızı
gibi koşullar kullanılacak malzemenin belirlenmesinde önemlidir.
Bu nedenle özel imalat yalnızca ölçünün torna tezgâhına aktarılması şeklinde değerlendirilmemelidir.
Parçanın sistem içindeki görevinin anlaşılması gerekir.
Özel imalat revizyon projelerinde de önemli rol oynar
Makine revizyonunda bazen yalnızca mevcut parçaların yenilenmesi yeterli olmaz.
Sistem üzerinde yapılan değişiklik nedeniyle yeni bağlantı parçaları veya mekanik adaptasyon elemanları gerekebilir.
Örneğin yeni bir motor, sensör veya mekanik mekanizmanın mevcut makineye uygulanması sırasında özel bağlantı elemanlarının üretilmesi gerekebilir.
Bu noktada imalat kabiliyetinin bakım ve otomasyon çalışmalarıyla birlikte yürütülebilmesi projenin daha bütüncül yönetilmesini sağlar.
Kaynak işlemleri de tamamlayıcı çözüm olabilir
Her problem yeni bir parçanın sıfırdan üretilmesini gerektirmez.
Bazı mekanik bileşenlerde hasarlı bölüm kaynak ve sonrasında talaşlı işleme yöntemleriyle yeniden kullanılabilir hale getirilebilir.
Ancak bu yöntemin uygunluğu parçanın malzemesine, maruz kaldığı yüke ve hasarın durumuna göre değerlendirilmelidir.
Kritik güvenlik parçalarında yalnızca maliyet avantajı nedeniyle onarım tercih edilmesi doğru olmayabilir.
Özel parça üretiminin bakım süresine etkisi
Arızalı bir makinenin yedek parçasının haftalar boyunca beklenmesi üretim kaybını artırabilir.
Uygun koşullarda parçanın yerel olarak yeniden üretilebilmesi bakım sürecini hızlandırabilir.
Bununla birlikte hızlı üretim adına ölçü, malzeme veya işleme kalitesinden ödün verilmemelidir.
Doğru yaklaşım;
- arızalı parçanın incelenmesi,
- çalışma koşullarının belirlenmesi,
- doğru ölçülerin oluşturulması,
- uygun malzemenin seçilmesi,
- parçanın işlenmesi,
- makine üzerinde kontrol edilmesi
şeklinde ilerlemelidir.
Bakım ve imalatın birlikte yürütülmesinin avantajı
Bakımı yapan ekip ile parçayı üreten ekip birbirinden tamamen bağımsız olduğunda teknik bilgi aktarımında eksiklik oluşabilir.
Parçanın nerede ve nasıl çalıştığının bilinmesi, imalat sürecinin daha doğru planlanmasını sağlar.
Bu nedenle özellikle makine bakım ve revizyon projelerinde mekanik bakım ile torna ve parça imalatının birlikte değerlendirilmesi önemli bir avantaj sağlayabilir.
Sonuç
Özel yedek parça imalatı, standart parçaya erişilemeyen durumlarda makinenin yeniden çalıştırılması için önemli bir çözüm olabilir. Ancak parçanın yalnızca mevcut ölçülere göre kopyalanması yerine çalışma koşulları, aşınma durumu ve sistem içindeki görevi birlikte değerlendirilmelidir.
Uydurukcum olarak torna, talaşlı imalat, yedek parça ve kaynak çalışmalarını makine bakım ve revizyon ihtiyaçlarının tamamlayıcı bir parçası olarak ele alıyoruz.